|
گفتاری بر رُمان فلسفی "از بهشت تا بهشت" (مروری در اندیشه فلسفی)
نویسنده: فریدون شایان، نشر کتاب ارزان، سوئد
چاپ نخست 2004/1383، 230 صفحه، شماره شابک 9-1-975187-91
از:
آرش شریف زاده عبدی
19/11/2004 کپنهاگ
کتاب مذکور از کتابهای بسیار جالبی است که اخیراً به زبان فارسی خوانده ام. یک
رمان فلسفی که نظیر آن در ادبیات فارسی کمیاب است.
عموی سالخورده ی پسر دانشجویی (فریدون) در هنگام مسافرت، گفتگوی فلسفی ای را با
او آغاز می کند. اشخاص دیگری هم از جمله هوشنگ (دوست فریدون) که پزشک است در
این مسافرت همراه آنان در این گفتگو شرکت دارد.
در هنگام گذر از کوه و دشتها رمان فلسفی ما بصورت پرسش هایی در می آید که عمو
با کمال میل سخنگوی آنها است.
طبیعی است که در این داستان ما با مروری از تاریخ فلسفه ی جهان غرب سروکار
داریم. توضیحات، از فیلسوفان پیش-افلاطونی شروع شده، با فیلسوفان سده ی اخیر به
اتمام می رسد. بطور خلاصه داستان بازگوکننده ی اندیشه ی متفکرانی است چون
پارمینه و هراکلیت (و کمی از دید تطبیقی دین بودا و هند باستان)، سقراط،
افلاطون و ارسطو - انقلاب فرانسه - تا دیدرو، هگل، مارکس و انگلس و هایدگر...
در جریان داستان، شخصیت های زنده ی رمان گه گاهی درباره ی خود هم سخنانی می
گویند و به خواننده اجازه می دهند تا از بحر سنگین مسائل فلسفی این رمان بیرون
آمده، نفسی تازه کند.
در پایان داستان، فریدون در خواب(؟!) شاهد دادرسی عموی خود در دادگاهی است که
سرانجام، تبرئه شدن او را در بر دارد. بنظر من این قسمت کمی با شتاب نوشته شده
است و با مقایسه ای حتی شتابزده می توان گفت که ماجرای دادرسی سقراط در یونان
باستان بایستی جالبتر بوده باشد.
در ادامه ی داستان، فریدون هم پس از 230 صفحه فلسفه بافی های عمو، درِ خانه را
بروی تهمینه می گشاید.
در بخشی از داستان که در پشت جلد کتاب آمده است می خوانیم: "...سپس (فریدون) به
ژرفائی در چشمان تهمینه نگریست، گویا می خواست در سیاهی چشمانش تاثیر حرف خود
را کشف کند."
همانطور که در ابتدا گوشزد شد در ادبیات فارسی برای نوجوانان کتابهای
پیشدانشگاهی جالبی وجود ندارد تا جوانان را با نثر ساده ی ادبی/فلسفی تحریک
کرده نصبت به تفکر فلسفی علاقه مند و آشنا کنند. البته خوانندگان در همه ی سنین
می توانند از این نوع کتاب ها بهره بگیرند.
در رابطه با همین بحث، اخیراً کتاب جالب دیگری خوانده ام درباره ی آخرین کشفیات
نظریه ی فیزیک کوانتوم بعنوان:
Mr. Tompkins
In Wonderland
نوشته ی
George Gamow
یکی از شاخصترین فیزیکدانان سده ی پیش که همچنین با نثر بسیار ساده ای در
ماجرای آقای تامپکینس پیامدهایِ تئوریِ فلسفیِ فیزیکِ کوانتوم (از جمله شناخت
پیوستار زمانی-مکانی، نظریه ی نسبیت و حدود قانون علیت) را در زندگی روزمره ی
انسان مدرن مورد بررسی قرار می دهد. (چاپ
Cambridge
University Press 1965 با مقدمه ی
Niels Bohr).
بعنوان یک خواننده ی جدی می توانم تکیه ی نویسنده به فیلسوفان آلمانی را یکی از
کمبودهای این کتاب بدانم. چرا که من ردپایی مثلاً از فیلسوفان انگلیسی مانند
دیوید هیوم، جان لاک و جورج برکلی را در این بحث نمی بینم. و عنوان ثانی کتاب
می بایست "مروری در اندیشه فلسفی غرب" نامگذاری می شد و نه تنها "مروری در
اندیشه فلسفی". چه خوب بود اگر طرح روی جلد کتاب – شاید افلاطون؟ - نیز معرفی
می شد.
با آرزوی موفقیت برای آقای شایان در ادامه ی کارهای فرهنگیشان.
|
