شعریّت ترانه

عرفان هاشمی

ویژگی متمایز ترانه از شعر, مقبوليت عام تر آن است. مقبولیتی که باعث همه فهم تر شدن آن به نسبت شعر می شود. در عصری که همه چیز به سرعت رو به تخصصی شدن است و حتی زبان علوم نیز اختصاصی شده است, طبیعی است که شعر که خود داعیه دار زبان و گسترش دادن ومتعالی کردن آن است نیز, به سمت ہ aخصصی شدن ومتعاقبا خاص تر شدن مخاطب خود برود. دراین بین ترانه گریزگاهیست برای شنیده شدن, گریز گاهی که مخاطب عام را به حصار شعر نزدیک می کند وشعر را از حصار خود هرچند هراز گاهی خارج می کند, جایی که ترانه هم شعر می شود.

اما اینکه ترانه وجنسش چیست وچطور می شود در عین مقبولیت عام داشتن در ترانه هنرکرد وبه شعر رسید شاخصه هایی را می طلبد که منظور این نوشته است.

آیا زبان درترانه هم مثل شعرمی تواند هدف قرار گیرد؟ پرسش دشواری که چگونگیش به برشمردن خصوصیات یک ترانه ی خوب برمی گردد. زبان یک ترانه با معناش دوکفه ی ترازویی هستند که قرار نیست صرفا برابرباشند. چرا که اگر در ترانه هم اتفاق زبانی بیافتد وهم معنای مورد نظر پیچیده  باشد, آن وقت نمی توان توقع داشت که ترانه به کارکرد متمایزش, یعنی مقبولیت عام دست پیدا کند.

اگر قراراست معنای تازه ودگرگونی از هستی به ترانه ای تبدیل شود, زبان باید ساده وروان باشد. به طور مثال می توان به ترانه هفته ی خاکستری * اشاره کرد.

 واگر قراراست شکل تازه ونا آشنا درزبان اتفاق بیافتد, مفهومی رسا ومشخص درپی آن است مانند ترانه ی I love you *.

به بیان دیگر, مخاطب در ترانه مخاطبی است که یا از بیان نا آشنا وتازه لذت می برد ویا ازمعنایی تازه واگرهردواینها را با هم داشته باشد, دچار سردرگمی خواهد شد. سادگی در بیان ویا سادگی درتصاویر ومعناها رمزمقبولیت ودلچسبی ترانه است.

دراین میان نوع دیگری ازترانه اتفاق می افتد وآن وقتی است که زبان ومعنا, هردو درعین سادگی بواسطه صمیمیت به ترانه ای موفق تبدیل می شود. صمیمیتی که خود موجد گیرایی اثر ونزدیک پنداری مخاطب با اثرمی شود. مانند ترانه ماه پیشونی*.

زبان ساده وصمیمی رمز بزرگی است که درنوشتن ترانه باید به آن توجه داشت وبیان معنا والقای آن به واسطه ی تصاویر وتعاریف قابل لمس , نکته ی قابل ذکر دیگری درتوفق یک ترانه و برقراری ارتباط آن با مخاطب است.صمیمیتی که اعتماد مخاطب را بدست می آورد واو را به شعریت ترانه می

 'd1ساند.

*هرسه مثال, از ترانه های شهیارقنبری است.