|
عبدالمطلب خاکسار قیری
معرفی سطرهای فول کش (در ادبیات فارسی) عبدالمطلب خاکسار قیری
سایکوز(روان پریشی) واز انواع آن – از انواع اصلی اختلا لا ت روان پزشکی هستند مواردی که برای تشخیص حالات یک بیمار سایکوز مورد نیاز است عبارتند از رفتار نا ما نوس ،ناتوانی در تفکر منطقی، درک محیط واز همه مهمترناتوانی در تشخیص وجود این نا هنجاری ها، بیماران سایکوتیک معمولن احساسات نا بهنجاری همچون توهمات و باور های غلط ( هذیان و عقاید پارانویایی) را تجربه می کنند و در هنر مندان: خا لق اثر حین خلق اثر هر گاه نتوانست با زبان یا نشانه ها ( در نقاشی ، تئاتر ، یا هر گونه حرکت فردی برای خلق اثر ) برخوردی منطقی وقابل تطبیق با پردازش ذهن مخاطب داشته باشد را شیزوفرنیک در هنر می نامیم ، شیزوفرنیک در هنر با دو نگاه واز دو پنجره می توان بررسی کرد .یک – آیا خالق اثر حین خلق اثر به آن درجه از توانایی ذهنی برای دیدن نا مکشوفات رسیده است که ما با آن چه داریم، زبان ونظام نشانه ها برای او در ان لحظه کم کفایت ونا کافی بوده است یا ذهن خالق اثر از پردازش صحیح نا توان وعاجز گشته که ما آن را به شیزوفرنیک نسبت می دهیم. نقد این دو دیدگاه پس از بحث های فراوان می تواند به این نتیجه برسد که عقل دنیا را با منطق خود می سنجد وبا کمی تخفیف می توا ن گفت که هر گونه معا دله ، محا سبه و وجه زیبایی شنا سی که از قبل برای مخاطب تعریف نشده با شد و مخا طب نتواند با آن چه دارد تطبیق دهد به شیزوفرنیک نسبت می گیرد در این جا لازم است که یک تفاوت اساسی بین ضعف تا لیف یا ضعف اثر با شیزوفرنیک قا یل شد،، ضعف تا لیف را می توانیم با متر ومعیا رهایی که داریم بررسی کنیم اما در شیزوفرنیک علاوه بر این که نوعی تلاش مولف برای اصیل جا زدن اثر به چشم می خورد، ذهن ما از هر گونه رابطه مفهو می و زیبایی شناسی با اثر به صورت منطقی نا توان ا ست با یا فته هایی که داریم شیزوفرنیک را می توان نوعی زبا ن پریشی نام نهاد ما اگر زبان و نظام نشانه ها را ابزاری برای ارتبا ط وتبادل اندیشه و گردا ننده ا جتماع تلقی کنیم با ید بپذیریم که هر گونه اتفاق در زبان ( هنر ) که برای یک وضعیت و یا یک عصر و ذایقه انسان های آن دوره صورت بگیرد را می توان دارای تاریخ مصرف نامید نشانه ها تا هنگامی که قرار داد شان به هم نخورد می توانند پایدار بمانند به ا ین مفهوم که کلمه < انسان> در ذهن تداعی کننده خود ما می گردد و این قرار داد و نشانه ای است که رعایت ان برای ارتباط الزامی است باید توجه داشته باشیم که در هنر (شعر و داستان...) کلمه پس از نگارش یک موضوع مفهومی به سرعت مصرف می شود یک مثال ساده: ما می توانیم به واژها همانند آهن تفتیده ای در دست یک اهنگر بنگریم حال اگر اهنگر از ان یک تبر ساخت اهن را محدود کرده است به ابزاری خاص برای کاری خاص در مکانی خاص !همچنین این اهن به هر شکلی که ساخته شود با همین محدودیت روبروست حال اگر ما بتوانیم با حذف ابزاری بودن اهن تفتیده ( واژه ها ) از ان شکلی قابل تحسین که فقط زیبا باشد بسازیم را به ماندگاری دست اوردمان رسیده ایم سلیقه ها و ذایقه ها همانند ابزار به مرور زمان دستخوش تغییرات و دگرگونی می شود اما حس هایی همانند زیبایی پرستی نشیگی و... با جان انسان سرشته اند و تغییر نا پذیرند برای جویندگان روابط دال و مدلول در چگونگی روند حذف مولفه های قدیم باید نوشت که چگونگی و دال این امر به مصرف کنندگان و شهروندان ( شهر های بزرگ در کشور های پیشرفته ) نسبت می گیرد عموم این شهر وندان که پیش قراولان جمعیت کثیرتری هستند برای اقناع نیاز های روحی و اندیشه ای خود و به علت تنوع ژانر ها ( سوالهای فلسفی ، پزشکی ، علمی ، تاریخی ...) سعی در رجوع و استقبال از ژانری که تلاش در کلی گویی دارد نمی کنند واین از روند تکامل بینش در آ نها است پی گیری این گونه مفاهیم با توجه به دلایل فوق و تخصصی شدن امور به لزوم ارجاع مخاطب نزد متخصصین هر رشته تا کید می کند از دلایل عمده دیگر جمع نشدن تمام مولفه ها در یک ژانر یا محدوده ای خاص می تواند نشان از فر بهی و روند منطقی تکامل همان مولفه داشته باشد ، نه از دلایل معد ومیت وجه زیبایی شناسی و ماندگارهر اثر هنری را به فرو پاشی تعادل نظام نشانه ها در ذهن مخاطب تعریف کرده ام در ذهن ما واژه های درخت ، اتاق ، تلفن ... دارای تعادل، تعریف و ثبات هستند حا ل فرو پاشی و در هم ریختن این معادلات ذهنی نزد مخاطب به نفع خلسه و نوعی نشءگی یکی از مهم ترین علل ماندگاری اثار هنری می باشد پیشرفت در تفکر فقط با در هم ریختن معادلاتی که تا کنون داشته ایم صورت می گیرد مثال 1- تمام سهم من اندام زنی است که سال ها قبل از تولد من 2-قسمتی از سینه اش را 3- کال می گذاشت تا بوی روسری های متعدد 4- گردن افراشته شما را خم کند 5- از این همه تبادل تکنولوژی توی چار راههای بو گرفته 6-بهتر می شود دختری یونانی را به سمت رییس جمهور پرت کرد شاعر تمام واژه های سطر اول تا چهارم را به نفع مفهومی خاص مصرف نموده است این گونه معماری بیش از هزار سال است که در ادبیات ایران مبسوق به سابقه است و معادل این گونه مفاهیم چه در گذشته چه حال بی شمار است تداعی سطر اول ودوم در ذهن مخاطب نوعی نگاه مجرد و سطر سوم نوعی سوال وعلاقه بپا یان رساندن گزاره و سطر چهار نوعی در گیری و غرور شکنی در مجادلات عشقی را تدا عی می کند اما در سطر پنجم نگاه نو و تازه مولف با استفاده از نماد های عینی و قابل لمس، بدون کلی گویی و اغراق و در سطر شش که ان را سطر فول کش در این شعر نام گذاری کرده ام واژه ها وحتا یک واک هم مصرف نشده اند معماری این سطر به علت این که کار برد کلمه ها به نفع خلسه و نشءگی و زیبایی شناسی از پیش دانسته یا ندانسته مولف صورت گرفته را مصرف شده نمی نامیم و مثال دیگر 1-لایه ازون سوراخ شده 2- کاری از دست پترس بر نمی اید 3-اینجا مسکو است 4- و تمامی شماره تلفن ها مسدود 5- مرا تنها می گذارند برگ ها 6- وقتی جفت و تک می شوند 7 – بهتر است کبریتم را روشن کنم 8- سیر بکشم پتویی روی مسکو 9- و تکلیف ازون 10- به انگشت های پیر پترس 11- که خیلی عابر است و بازدراین شعر هم چهار سطر اول به مفهومی خاص تعلق دارد گر چه معادل این مفهوم را می توان در حیطه مدرن و بدون انبا شتگی تاریخی جای داد سطر های پنج و شش نگاه خصوصی شاعر و سطر هشت نوعی فرا فکنی مفهومی و شاید بشارت فوران انرژی در سطر هایی که در ادامه می اید . و سطر 9 و 10 و 11 به دلایلی که خواهم نوشت را می توان سطر های فول کش نام گذاری نمود وتکلیف ازون به انگشت های پیر پترس که خیلی عابر است را اگر به عنوان یک تجزیه خارج از متن بررسی کنیم بیش از نیمی از انرژی خود را از دست می دهد نگارنده در تحقیقاتی که پیرامون این گونه سطر ها داشته ام به نکته ای بر خورد کرده ام که وا بستگی این گونه سطر ها را به کل متن نشان می دهد برای رسیدن به اوج زیبایی و لذت در این گونه سطر ها مخاطب مجبور به تحمل و خواندن کل اثر است و دلیل تعدیل نام گذاری بنده ازشعر های فول کش به سطر های فول کش در همین نکته است با بر رسی های انجام شده تعداد شعرهایی که سطر های فول کش در ان ها بیش از نصف متن باشد را انگشت شمار دیده ام اصولن سطر های فول کش بیرون از متن تحلیل می روند واین نشانه عدم اشنایی ذهن ما یا وابستگی این گونه سطر ها به کل متن می تواند باشد این سطر ها در تر جمه به نسبت اشعار مفهوم گرا دارای اسیب پذیری بیشتری هستند روند شعر امروز ایران نوعی همانند نویسی را پیشه کرده است در این جا شتاب دور ریختن موالفه های قدیم و کندی ، سر در گمی و عدم شناخت فاکتور های ماندگار مشهود است سطر های فول کش به زحمت می تواند به کل متن لذت بخشی دهد به علت این که در حد سطر یا جمله ای کامل به چشم می خورد با توجه به عدم محبوبیت فاکتور های قدیم اگر سطر های فول کش به شکل گسترده به اثر فول کش تبدیل شود انگاه می توان به ما ندگاری اثر امیدوار بود. درلحظه افرینش هنر خلق این گونه سطر ها نهایت انرژی را می طلبد اگر هنرمندی موفق به خلق ان نشد حاصل کار در بیشتر موارد به شیزوفرنیک ویا حتا طنز بدل می شود در سطر های فول کش نوعی انار شیست یا عصیان همراه با سرعت دیده می شود نوعی بوسه همراه با خشونت اعمال این گونه سطر ها در نثر ، رمان ... و حتا اثار کلاسیک ( موزون) می تواند از شانس برابری به نسبت با شعر بدون وزن بر خور دار باشد این گونه سطر ها را می توانیم به زیبایی هایی که می بینیم اما دارای شکل و تعریف خاص نیستند تشبیه کنیم اما نه معادل زشت زیبا بل معادل درست نفهمیدم اما زیبا بود در سطر های فول کش ما از هم نشینی واژه ها بدون بر خورد و صدای انفجار یا دوستی حساب شده روبرو هستیم واژه ها خود واژه اند بدون دخل و تصرف مولف. چگونگی ظهور ویا روش لذت بخشی ان را نمی توان به مخاطب تعلیم داد وان را تعریف کرد که اگر تعریف میشد دارای قانون و محدود هم می شد در سطر های فول کش قرار داد زبان شکسته می شود وروبروی ما پنجره ای گشوده می شود که می توانیم مناسبات بعد از شکستن قرارداد را ببینیم کاری کاملن غیر متعارف ! کلمه ها فقط درچارچوب نشانه ، علامت گذاری و قرارداد برای ما شناخته شده است در سطر های فول کش نشانه ها به مفهوم واقعی خود نیستند .......
** شعر قطعه ها از : روح الله محمدی قیری
|
|
